Monday, 30 January 2017

मैने देखा चांद को मिटते हुये. वहा उपर.. आकाश में...

चलो भी.....

में एक साल से भी कम अर्सि के लिये आर्मी में था तब वो नापाक टैट आ पहूचा । "मैने देखा चाँद को मिटते हुये.. वहा उपर आकाश मे.।"

मै यकीन नहीं कर पाया, उसके बाद कुदरत ने अधिकार कर लिया, शिकागो के गिरत एक बेडरॉक घिर आई... और हम बच गये भयानक लहरो और भुजाल से..।

" बहोत से लोग भूक से मर रहे थे..। "

फिर टेट्स ने यहा निचे सेना भेजी.. दरवाजे खुले और तुम निकलकर आये.. अस्ट्रॉनोट्स **** ******
हजारो कि संख्या मे तुम , याद्दाश मिटी हुई , मारणे के लिये प्रोग्रॅम किये हुये ।

उन्होने हमारे एक सबसे उत्तम को लिया और उसे हमारे खिलाफ बदल दिया ।
कोई प्राण नही, नाही कोई इंसानियत

टेट्स क्या है ? ...क्या शानदार मशीन है..।

एक के बाद एक प्लॅनेट को अपना भोजन बनाती हुई अपनी ऊर्जा के लिये ..।

बेस टू थे ड्रोन्स.! रिपेर्मेंस , पचास साल तक हम देखते रहे कि कैसे भी हमारे धरती को चुस चुस कर सुखा रहे है..।

फिर एक दिन मैने तुम्हे निचे आते देखा.. एक ड्रोन्स कि मरमत्त करते हुये, पर उस दिन मलबेमे पडीती एक 'किताब , तुमने उसे उठाया .. उसका अध्ययन किया.मैने सोचा मुझे मेरी राह मिल गयी । जब तुम उस ड्रोन के सामने आये तुमने इसे बचाया, और मै जान गया, 'तुम में कही तुम हो', वहा मुझे सिर्फ तरिका धुंडना था तुम्हे वापस लाने का...

Sunday, 22 January 2017

21 जानेवारी 2016 चा माझा दिवस.

विचित्र दिवस होता आजचा, मोबाईल फुटला , दोन वेळा घसरलो एकदा खरचटल आणि एकदा रास्ता चुकलो..

आता zee tv वर लागणारा उमंग ह्या कार्यक्रमात बसलो आहे , क्रूला मध्ये आहे, समोर माझ्या विद्या बालन बोलत आहे आणि रणबीर कपूर चेस्टा करत आहे तो जरा मला हटके हिरो वाटतो एकप्रकारे खुडगुनी आहे तो..

मला 4 तास ह्या कार्यक्रमात बसायचं आहे, पाय जाम दुखत आहेत, प्रवास भरपूर झाला आहे ना .. मेट्रो मध्ये सुद्धा उभाराव लागलं खूप वेळ.
आज सकाळी ऑफिस मध्ये पुस्तक वाचत बसलो होतो एक युवती आली माझं Emotional Intelligent पुस्तक बघितली  ,हातात घेतली मला वाटलं ती वाचक असेल ती एक टक पुस्तक छान न्याहाळत होती, पुठ्ठा वाचली म्हणाली " भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे काय ? एवढं तू माहित करण्यासाठी पैसे वाया घालवून हे पुस्तक वाचत आहेस..
मी म्हणालो हे तुम्हाला कोणत्या शाळेत किंवा कुठे पैसे मिळणार नाही ज्ञान.

ती - " अरे हो पण हे मराठी आहे ! मराठी वाचून काय होत नाही, जरा इंग्रजी वाचत जा..

मी - हो बरोबर आहे तुमचं , मी म्हणून शांत झालो आणि पुस्तक हातात घेतलो आणि माझ्या टेबल जवळ ठेवलो

कधी कधी काही जणांच्या बुद्धीची कीव येते मला, मी आजच सकाळी Sigmund Frued च Interpretation of Dreams हे इंग्रजी पुस्तक काही तासातच वाचून त्यावर मी विचार करत होतो त्यात तुमचा स्वप्नाचा अर्थ कसा लावायचा, आपण स्वप्न का बघतो, अचेतन मन आणि विचेतन मन आपलं एकमेकास का संयुक्त होत त्यातून स्वप्ने काय आणि कशी साकारतात. झोप कशीं संपते हे मांडलेलं आहे त्यावर मी विचार करत होतो. ते इंग्रजी पुस्तक मी आणखीन एकदा वाचणार आहे हे ह्या युवतीला माहित नसावं, कोणालाही न ओळखता दुसर्यावर का टीका करायची ? फुकटचा सल्ला कोणाला पण किंवा आपण त्या व्यक्तीला जाणत नाही त्याची आपणास माहिती नाही त्याला का सल्ला दयचा ?

मला आजच्या ह्या प्रकारा वरून कळाल कि कोणालाही न ओळखता कोणताही सल्ला देणे पूर्णपणे चुकीचं आहे. आधी व्यक्तीला ओळखायला शिका मगच त्याला जसा हवा आहे तो सल्ला द्या.  वाडीलांकडू न सल्या बाबतीत एक सुरे ख वाक्य आणि नेहमी उपयोगी पडणार वाक्य शिकलो आहे.. " हा म्हणायचं आणि सोडून द्याच " हे वाक्य नेहमी मी वापरतो . जरी कोण मला सांगितलं कि हे कर ते कर मी हा म्हणतो पण जे मला करायचं आहे तेच करतो, ब्रह्मचारी ची शपथ घेताना मी खूप जणांना शपथ विधी ला पण मला हजरो सल्ले आले आणि अजूनही येतात असो, जस कि ऐकावे जणांचे आणि करावे मनाचे अश्या प्रकारतला हा भाग आहे.

समोर माझ्या हिमेश रेशमिया नाचत आहे सतेज वर मी त्या गायकाची गाणी खूप आधी पासू न ऐकतो आजही मला त्याची गाणी आवडतात समोर प्रत्यक्ष सर्व हिरो हिरॉइन्स ना बघणे पूर्ण वेगळे वाटत ते सर्व दिसायला सुद्धा वेगळे दिसतात.

शेवटी जाता जाता महत्वाचा मुद्दा मी इंस्टाग्राम फेसबुक आणि व्हाट्सअप काही काळासाठी मोबाइल मधून बंद / डिलेट केलो आहे. येत्या फेब्रुवारी मध्ये माझा पहिला लेख संशोधनाचा प्रसिद्ध होईल नक्की वाचा.

Friday, 20 January 2017

Euuuuuuuuuuuuu

Join the mission ! https://play.google.com/store/apps/details?id=com.booklet.app

Thursday, 19 January 2017

नेहमी उत्साहित काम करा.


लेख २४. नेहमी उत्साहात काम करण्याची कला
-----------------------------------------------------------
जीवनाच्या अगदी क्षेत्रात काम करत असताना प्रत्येक माणसाला अत्यंत गरज असते अशी काही मूल्ये आहेत त्यामध्ये आत्मविश्वास, समाधान, धाडस, उत्साह, इच्छाशक्ती यांचा समावेश होतो. ही मूल्ये जीवनात असली तरच ते जीवन हे जीवन आहे नाहीतर तो जीवनातला जिवंतपणा हरवून गेल्याचे लक्षण आहे. माणसाला पैसा, संपत्ती, आरोग्य, चांगले घर, आरामदायी वस्तू या सारख्या भौतिक गोष्टींची गरज आहेच मात्र या गोष्टी जीवनाची केवळ एकच बाजू आहेत. जीवनाची दुसरी बाजू ही मानसिक मूल्यांची आहे. सर्व भौतिक वस्तू प्राप्त केल्यानंतर जर मनशांती, आत्मविश्वास, समाधान, उत्साह, धाडस व इच्छाशक्ती ही मूल्ये प्राप्त करण्यासाठी धडपडणे व्यर्थच ठरण्याची शक्यता आहे. याउलट जर आधीपासूनच आपल्याकडे ही मूल्ये असतील तर आपल्याला भौतिक गोष्टींचा आनंद चांगल्या पध्दतीने उपभोगता येतो.

मानसिक मूल्ये / आत्मिक तत्त्वे ही बाजारात विकत मिळत नाहीत. एक दिवसात शरीरात निर्माण करताही येत नाहीत. त्यासाठी सततचे प्रयत्न करणे गरजेचे असते. उदाहरण द्यायचे झाले तर अगदी भौतिक सुखसोयीची रेलचेल असणाऱ्या बंगल्यात उबदार रजईत मनशांती हरवलेला माणूस झोपेच्या गोळ्या खाऊनही झोपू शकत नाही. याउलट अंगावर फाटके कपडे घातलेला साधे बारदानही अंथरायला नसणारा एखादा भिकारी कडाक्याच्या थंडीत रस्त्यावरच्या फूटपाथवर मेल्यासारखा गाढ झोपलेला दिसतो. आपल्याला या दोन्हींचा समन्वय साधत जीवन सुंदर बनवायचे आहे. व आपला उद्योग वाढवायचा आहे. पहिल्या श्रीमंत माणसाच्या उदाहरणातील भौतिकता प्राप्त करण्याबरोबरच दुसऱ्या उदाहरणातील भिकाऱ्याच्या झोपेचे रहस्य आपल्याला साध्य करायचे आहे. विज्ञानाने कितीतरी प्रगती केली असली तरी हजारो वर्षापासून अस्तित्वात असणारी ही मूल्ये इथून पुढे चिरकाल टिकणार आहेत. त्याची सोबत करतच आपल्याला जगणे सुखकर करणे व आपला उद्योग उभा करणे फायदेशीर ठरणार आहे. जसे दोन अधिक दोन या प्रश्नाचे उत्तर हजारो वर्षापूर्वीही चार होते. ते भारतातही चारच असते. पाकिस्तान, अमेरिका, पृथ्वी, मंगळ व विश्वातल्या सर्व ठिकाणी हे उत्तर चारच असते. ते स्थळानुसार व काळानुसार बदलत नाही. म्हणून ते गणिती तत्त्व ठरते. जे चिरकाल टिकते व स्थळकाळानुसार बदलत नाही त्यालाच तत्त्व म्हणतात.

तर आता ही मानसिक / आत्मिक तत्त्वे कशी मिळावयाची? कायमस्वरुपी जीवनात कशी टिकवायची याच्या काही पध्दती पाहू या.

👤 पुस्तके – चांगली विचार देणारी, सकारात्मक व प्रेरणादायी पुस्तके वाचणे ही कृती आपल्याला कायम उत्साहवर्धक ठरते. पुस्तके वाचण्यासाठी वेळ मिळत नसला तर आता ईबुक व Audio book बाजारात मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहेत. ती येता जाता मोबाईलवर / टॅबवर वाचू शकतो किंवा ऐकू शकतो. हा फायदेशीर उपाय आता सहजसोपा झाला आहे. अतिपरिणामकारक व यशस्वी माणसे ही कायम पुस्तकांचे वाचन करत असतात.

👤 ध्यान व प्राणायम – जीवनात अध्यात्माबरोबर विज्ञानाची (अंधश्रध्दा नव्हे) जोड दिल्यास चिरकाल टिकणारे मानसिक स्वास्थ प्राप्त होते. त्यासाठी ध्यान ही प्रभावी पध्दत आहे. त्यामुळे मनाची एकाग्रता व प्रसन्नता वाढते. श्रेष्ठ मनुष्याची साधारण व्यक्तीबरोबर तुलना केल्यास त्याच्यांतील फरक हा केवळ एकाग्रतेच्या कमीअधिक प्रमाणामुळ असतो हे लक्षात येईल.

👤 मौन – महिन्यातून एक दिवस पूर्ण मौन पाळल्यास खूप उर्जा मिळते. आपल्या आंतरिक शक्ती जागृत होतात. त्यामुळे मोठमोठी कामे करण्याची इच्छाशक्ती निर्माण होत असते. कठिण प्रसंगात टिकून राहण्याची एक अनामिक ताकद मौनामुळे प्राप्त होत असते. प्रचंड कर्म करणाऱ्या व्यक्ती या कमालीच्या शांत असतात. याउलट ज्या व्यक्ती सहज रागावतात त्यांच्या हातून मोठी कामे होत नाहीत. कारण त्यांच्यातील सर्व शक्ती कर्माच्या रुपाने बाहेर येण्याच्या ऐवजी रागावण्यात खर्ची पडते. त्यामुळे असा माणूस स्वतःची मोडतोड करतो. मौनाने बरेच परिणाम साध्य होतात. स्वतःची सजगता (Alertness) वाढते.

👤 BWY Day – Busy With Yourself Day म्हणजे महिन्यातील एक दिवस स्वतःसाठी. नेहमीच्या वातावरणापासून दूर म्हणजे निसर्गाच्या सानिध्यात २४ तास मौनात राहणे. व्यवसाय तसेच घरातील कोणत्याही समस्येचा विचार न करता केवळ आपल्या आवडीच्या विषयात स्वतःला डुबवून टाकणे किंवा स्वतःच्या छंदात हरवून जाणे. ही कृती आपल्याला चिरकाल टिकणारा आनंद व उत्साह देऊन जाते. मोठमोठे व्यावसायिक हा BWY Day साजरा करतात.

👤 संगीत – विचारावर निंयत्रण मिळवण्यासाठी विशेष संस्कार केलेले संगीत ऐकणे फायदेशीर ठरते. Western व classical अशा दोन्ही प्रकारातील संगीताच्या सीडी बाजारात उपलब्ध आहेत. अशा सीडीचे विषय thoughts, Spirit, Energy अशा नावाने असतात. या सीडींची किंमत इतर संगीताच्या सीडींच्या तुलनेत ५ ते ७ पट जास्त असते. याशिवाय आवडीची गाणी ऐकणे, वेळ काढून आवडीचे खेळ खेळणे, सकाळची प्रभातफेरी (Morning Walk), पर्यटन, देवदर्शन, सहली अशा अनेक गोष्टी आपला व्यवसाय सांभाळून वारंवार करत राहिल्यास एक आनंदी व यशस्वी उद्योजकीय जीवन जगण्याचा खराखुरा आनंद मिळतो. असा आनंद व उत्साह आपल्या जीवनात ओसांडून वाहण्यासाठी शुभेच्छा!!!

- अमोल चंद्रकांत कदम,
संपादक, नवी अर्थक्रांती

21

व्यवसायाच्या वाटेवर चालताना
भाग - ३ – उत्पादने, मार्केटिंग व प्रत्यक्ष नफा
--------------------------------------------------------
लेख २१. मार्केटिंग साठी लागणारे सोपे उपाय
--------------------------------------------------------
मार्केटिंग / जाहिरात / प्रसिध्दी व आपल्या उत्पादनाची माहिती जास्तीत जास्त ग्राहकांना समजणे ही व्यवसायाच्या यशातील अंतिम टप्प्याची सुरवात असते. कारण व्यवसाय करत असताना कराव्या लागणाऱ्या प्रत्येक (यंत्रे, जागा, कर्मचारी वेतन, कच्चा माल व इतर) प्रक्रियेसाठी पैसा, भांडवल, उर्जा व कष्ट द्यावे लागतात. सेल्स ही एक अशी गोष्ट आहे की ती थेट पैसे आणून देते. पैसे येण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे विक्री होय. बाकी सगळ्या गोष्टी अर्थात आवश्यक आहेतच. मात्र विक्रीतून थेट पैसा हातात येत असल्याने हा घटक / विभाग अत्यंत प्रभावीपणे काम करत असला पाहिजे. त्यासाठी मार्केटिंगची गरज असते. जगातील सर्वात चांगली गुणवत्ता असणारे, स्वस्त, विश्वसनीय, टिकाऊ तसेच इतर सर्व उपयुक्त गुणांनी परिपूर्ण असणारे कोणतेही उत्पादन ग्राहकाला माहिती नाही झाले तर विकले जाणारच नाही. उत्पादन तयार करणे आणि बाजारात नेऊन विकण्याआधी ग्राहकांपर्यंत त्याची माहिती पोहचवणे यामध्ये असणाऱ्या व्यवस्थेला मार्केटिंग म्हणतात. मार्केटिंग चे काही सोपे उपाय आपण पाहूयात.

👍  सोशल मिडिया – फेसबुक, ट्विटर, व्हॉट्सॲप, इंस्टाग्राम, टेलिग्राम, हाईक, इमेल, एसएमएस, वेबसाईट, ऑनलाईन विक्री पोर्टल अशा अनेक प्रकारच्या माध्यमातून आपण आपली उत्पादने ग्राहकापर्यंत पोहचवू शकतो. त्यातील काही माध्यमाचा तपशीलवार अभ्यास करु या.

👍  फेसबुक – फेसबुक पेज ही संकल्पना ही आपल्या व्यवसायाच्या मिनी वेबसाईट सारखीच काम करते. त्यामध्ये आपली उत्पादने विकण्यासाठी shop हा पर्याय आहे. त्यात आपल्या उत्पादनांची किंमत, प्रतिमा(images), त्याचा तपशील या सर्व गोष्टींची माहिती देऊ शकतो. आपल्या व्यवसायाविषयी अधिक माहिती आपण about या सदरात लिहून ठेऊ शकतो. ग्राहकांना सणाच्या शुभेच्छा देणे, सुप्रभात चे चांगले विचार (Good Morning Thoughts) पाठवणे. आपल्या उत्पादनाची माहिती असणारे लेख लिहणे. यामुळे ग्राहक तुमच्याकडे कायम / परतपरत येत असतो. फेसबुक पेजवर मोफत मार्केटिंग करता येते. व अजून जास्त फायदा पाहिजे असेल तर paid मार्केटिंगची सोयही फेसबुक ने दिलेली आहे. त्यात आपला ग्राहक ठरवण्याचे काही पर्याय पण उपलब्ध आहेत. जसे की ग्राहकाचे वय, लिंग, स्थान, शहर, भाषा अशा अनेक प्रकारे आपण आपली जाहिरात अपेक्षित ग्राहकांपर्यंत पोहचवू शकतो.

फेसबुक वर हजारो सदस्य (members) असणारे अमर्याद ग्रुप आहेत. त्यातील काही ग्रुप हे केवळ व्यवसाय करण्यासाठी बनवलेले आहेत. अशा ग्रुपमध्ये आपल्या उत्पादनाची विक्री करु शकता. काही ग्रुपमध्ये लाखाहून अधिक सदस्य असतात. आपल्या व्यवसायाशी संबंधित ग्रुप मध्ये सहभागी व्हावे.

👍  व्हॉट्सॲप - व्हॉट्सॲप हा सोशल मिडीयातील सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. कारण जास्तीत जास्त लोक या माध्यमावर कायम जोडलेले असतात. व्हॉट्सॲप मध्ये broadcasting नावाचे एक feature आहे. त्यामधून तुम्ही एकाच वेळी २५६ लोकांना मेसेज पाठवू शकता. त्यामध्ये तुमचा मोबाईल नंबर हा समोरच्या व्यक्तीकडे save केलेला असणे गरजेचे आहे. अन्यथा हा मेसेज पोहोचत नाही. याउलट हाईक व टेलिग्राम मध्ये broadcast केलेला मेसेज हा सर्वांनाच पोहोचतो. या दोन माध्यमात तुमचा नंबर समोरच्या व्यक्तीने save केलेला नसला तरी चालते. हा प्रकार मोफतच आहे.

👍  बल्क ईमेल व एसएमएस – एकाचवेळी कमी पैशामध्ये जास्तीत जास्त ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची पध्दत म्हणजे बल्क मेसेज आणि बल्क ईमेल ही होय. अगदी ४ पैसे ते २० पैसे एवढ्या कमी दराने हे मेसेज पॅकेज बाजारात विकत मिळते. म्हणजे एक लाख ग्राहकांपर्यंत तुमचा मेसेज पोहचवण्यासाठी केवळ ४ ते २० हजार रुपये लागतात. निवडणूकांमध्ये उमेदवार मतदारांना असे मेसेजेस पाठवत असतात. ध्वनीमुद्रीत केलेले कॉलही ग्राहकांना करु शकता. त्याला व्हॉईस एसएमएस म्हणतात.

👍  टेलिमार्केटिंग – एक ते दोन (आपल्या गरजेप्रमाणे त्याच्या पेक्षा जास्त ही घेऊ शकता) टेलिमार्केटिंग करणारे लोक लाखोंचा व्यवसाय आणून देतात. फोन कॉल करण्यासाठी लागणारा ग्राहकांचा data हा पण बाजारात स्वस्तात विकत मिळतो. टेलिमार्केटिंगच्या कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देणे हेही फायदेशीर ठरते. त्याने विक्रीत चारपटीहून अधिक वाढ होण्याची शक्यता असते.

👍  लिंक्डइन – हे एक असे माध्यम आहे जिथे जगभरातील सर्वात professional (व्यावसायिक) लोक भेटतात. त्यांच्याशी थेट संभाषण करुन आपल्या व्यवसायासाठी स्थानिक व आतंरराष्ट्रीय मार्केट मोठ्या प्रमाणात वाढवण्यासाठी आपण प्रयत्न करु शकतो. त्यासाठी आपले / आपल्या व्यवसायाचे प्रोफाईल अतियश प्रभावीपणे तयार केलेले असावे. त्यामुळे समोरच्या व्यक्तीला आपल्याविषयी आदर निर्माण होतो.

👍  ऑनलाईन विक्री पोर्टल – फ्लिपकार्ट, स्नॅपडील व अॅमेझॉन सारख्या पोर्टलवरही आपली उत्पादने आपण विकू शकतो. ज्यामध्ये आपली जाहिरात ही आपल्याला स्वतःच करावी लागते. कारण या वेबसाईटवर करोडो ग्राहक येतात असतात, लाखो वस्तू विकल्या जात असतात. आपल्या उत्पादनाची या विक्री पोर्टल वरची लिंक ही आपण आपल्या जाहिरातीत सर्वत्र वापरु शकतो. त्यामुळे अधिकाधिक ग्राहक प्राप्त होऊ शकतात.

याशिवाय वर्तमानपत्रात व मासिकात छोट्या जाहिराती (classified ads) देणे, आपल्या व्यवसायास आवश्यक असल्यास मोठ्या व पानभर जाहिराती देणे, रेडिओ जाहिराती, रस्त्यावरचे मोठे पोस्टर्स (अर्थात सरकारी परवानगी असलेल्या जागेतील), विविध कार्यक्रमाचे (गणपती उत्सवात, सार्वजनिक कार्यक्रम व इतर ठिकाणी) प्रायोजक बनणे, वर्तमानपत्रात जाहिरात पत्रके(pamphlet) पाठवणे, असे अनेक पर्याय आपला ग्राहक ठरवून व आपल्या बजेटनुसार वापरुन आपल्याला जास्तीत जास्त ग्राहकांपर्यंत पोहोचता येते.

एकंदरीत मार्ग कोणतेही असोत. आपल्या उत्पादनाची माहिती आपल्या कार्यक्षेत्रातील जास्तीत जास्त ग्राहकांपर्यत पोहोचवणे गरजेचे आहे.

- अमोल चंद्रकांत कदम,
संपादक, नवी अर्थक्रांती

Tuesday, 17 January 2017

वाचा ज्यांना व्यवसाय आणि उधोजक व्हॅकच आहे

उद्योजक व्हायचे असेल तर .....
------------------------------------------------------
एका महाविद्यालयात व्यावसायिक मार्गदर्शनाच्या चर्चासत्रात भाग घेण्यासाठी गेलो असतां मुलांनी काही प्रश्न विचारले. उद्याची स्वप्ने पाहणारी ही तरुण पिढी. "उद्योजक कसा होता येईल"? असा एक प्रश्न होता. त्यावेळी त्यांच्याशी झालेल्या संवादाचे हे संकलन.

आपण जेंव्हा एखादे काम स्विकारतो किंवा एखादी नोकरी स्विकारतो तेंव्हा आपणास त्या कामाचे जे पैसे मिळतात ते हवे असतात म्हणून आपण ते काम किंवा नोकरी स्विकारतो. पण त्यामुळे आनंदी होतोच असे नाही. केवळ जगण्यासाठी आवश्यक असणारया पैशासाठी आपण ती नोकरी स्विकारतो. आणि आपले त्या कामात लक्ष लागत नसल्यामुळे दु:खी कष्टी होतो. तसेच एखादा व्यवसाय किंवा उद्योग करावयाचा असेल तर आपल्याला तो व्यवसाय/उद्योग आवडतो का? ह्या प्रश्नाचा विचार सुरुवातीला करणे आवश्यक आहे. " I am the Boss of Myself " असे ज्याला वाटते तोच उद्योजक होऊ शकतो. ९ ते ५ काम करणारी मंडळी , त्यांची मानसिकता अगदी वेगळी असते. ते धाडसी निर्णय घेऊ शकत नाहीत. ते उद्योगात यशस्वी होऊ शकत नाहीत.

व्यवसाय करण्यासाठी सिद्ध असलेल्या व्यावसायिकाने हे लक्षात घ्यावयास हवे की त्याला मार्केटिंग येणे आवश्यक आहे. मार्केटिंग हे शास्त्र नव्हे. त्यासाठी उपजत शहाणपण आणि अनुभव गाठीशी असावा लागतो. आपल्या सबंधी लोकांना माहिती हवी.आपण विकणाऱ्या वस्तूची चांगली माहिती हवी. तुम्ही स्वतःचे व्यक्तिमत्व विकले पाहिजे .तुम्हाला लोकांनी सहज ओळखले पाहिजे . इतरांच्या तुलनेत तुम्ही तुमची चमक दाखविली पाहिजे .तुम्हाला एस्कीमोलाही फ्रीज विकता आले पाहिजे . आपण जी वस्तू विकणार आहोत त्यांत नाविन्य हवे. त्यासारखी दुसरी वस्तू बाजारात नसावी. नाविन्य आणि वेगळेपणा फार महत्वाचा आहे. तोच खरा व्यावसायिक/ उद्योजक जो नाविन्यपूर्ण वस्तूंची निर्मिती करून त्या साठी बाजार निर्माण करतो. उदाहरणार्थ स्टीव्ह जॉब्स. I-POD बाजारात आणला. लोकांना त्याची आवश्यकता होती का ? मुळीच नव्हती. तरीही लोकांना ती वस्तू हवी हवीशी वाटते. आणि त्यातून पैसा कमविता येतो. नवीन ग्राहक निर्माण करणे व त्यासाठी बाजारपेठ निर्माण करणे हे फार महत्वाचे असते. स्टीव्ह जॉब्स यशस्वी झाले त्याचे कारण त्यांनी नव्या वस्तू बाजारात आणल्या. लोकांना त्या हव्या हव्याशा वाटल्या . तुमची सेवा, ह्याबद्दल लोकांना विश्वास वाटायला हवा .जो हे करतो तो खरा व्यावसायिक/ निर्माता. त्या वस्तूची नुसती विक्रीच झाली पाहिजे असे नाही तर त्यामुळे समाज जीवनावर त्याचा प्रभाव पडला पाहिजे. त्यामुळे सामान्य माणसाचे आयुष्य बदलले पाहिजे. तुम्ही तुमची बाजारपेठ तयार केली पाहिजे . टिकवून ठेवली पाहिजे .तुमच्या प्रतिस्पर्ध्यापेक्षा तुम्ही उठून दिसणे आवश्यक आहे बिल गेट हे उत्तम विक्रेते आहेत. .स्पर्धा ही महत्वाची असतेच. पण स्पर्धेत तुमचे लक्षणीय असणे महत्वाचे असते. स्पर्धा ही असणारच. स्पर्धेला टक्कर देत पुढे गेले पाहिजे. जे खूप लढाऊ असतात त्यांच्या मागेच यश धावत येते.

कोणतीही पार्श्वभूमी नसणाऱ्या नव्या पिढीच्या व्यावसायिकाकडे पाहिले असता हे सहज लक्षात येते की त्यांच्याकडे योग्य ते भांडवल नसते. त्यांच्याकडे नव्या नव्या कल्पना असतात , इच्छाशक्ती असते ,उत्साह असतो. ह्या नव्या कल्पनाश्क्तीमुळेच ते वेगळे दिसून येतात. आपल्या डोक्यात एकाच वेळी अनेक कल्पना असतात. अनेक कल्पनांची गिरणी चालू असते. जेंव्हा वेळ योग्य असते ,जमीन सुपीक असते तेंव्हा कल्पनेला उगवण्याची म्हणजे फुलण्याची संधी मिळते. आपले मन स्वप्नाळू हवे. विचारक्षमता तीव्र हवी.आणि कामाचे योग्य नियोजन हवे. तरच कल्पना प्रत्यक्षात उतरू शकते. आर गोपीनाथ ह्यांनी सर्वात स्वस्त हवाई प्रवास ही कल्पना पुढे आणली व एक नवा प्रयोग यशस्वी करून दाखविला. आज सामान्य माणसाना हवाई प्रवास शक्य झाला आहे .

बहुतेक व्यवसाय अयशस्वी होतात त्याचे प्रमुख कारण म्हणजे व्यावसायिकांचा अहंगंड. दोन सहकारी व्यावसायिकांचा अहंगंड त्यांना अयशस्वी करतो. आयुष्यातील जगण्याचा अनुभव महत्वाचा असतो.

सर्वच माणसे स्वप्ने बघतात. सगळ्यांची स्वप्ने सारखी नसतात. काहीं व्यक्ती फक्त रात्री झोपेत असतानाच स्वप्ने बघतात व सकाळी त्या स्वप्नाना आठवून त्यांचा विचार करतात किंवा विसरून जातात. पण ज्या व्यक्ती फक्त दिवसाच स्वप्ने बघतात त्या खूप वेगळ्या असतात. त्यांना त्यांच्या स्वप्नपूर्तीचा पाठलाग करावयाचा असतो. ते त्यासाठी दिवस- रात्र प्रयत्न करतात. मेहनत घेतात. ही ध्यास असलेली माणसेच खऱ्या अर्थाने यशस्वी होताना दिसतात. अशी स्वप्ने बघणे आणि प्रयत्नशील राहणे हे खऱ्या व्यावसायिकालाच जमते. पेट्रोल पंपावर पेट्रोल भरणाऱ्या माणसाचे काम करणारा धीरुभाई अंबानीसारखा साधा माणूस पुढे जगातील मोठ्या पेट्रोकेमिकल इंडस्ट्रीचा मालक कसा झाला हे समजून घेतले पाहिजे .

महाविद्यालयीन शिक्षण सोडून स्वतःचे छोटे उद्योग उभे करणारे बिल गेट्स किंवा स्टीव्ह जॉब्स स्वतःचे औद्योगिक साम्राज्य कसे उभे करू शकले हे शिकले पाहिजे, समजून घेतले पाहिजे. THINK BIG AND START SMALL, हे सूत्र महत्वाचे.
तुम्ही तुमच्यापेक्षा हुशार व्यक्तींना तुमच्या व्यवसायात सहकारी म्हणून घेतले पाहिजे. तुमच्यापेक्षा कमी हुशार व्यक्तींना घ्याल तर तुम्ही ज्यांचे नेतृत्व करणार आहात ते खुजे असल्यामुळे तुमचे नेतृत्व खुजेच असेल. तुमच्या कंपनीत जर जास्त कर्तृत्ववन माणसे असतील तर तुमची कंपनी उंचावर जाईल. नारायण मूर्तींना हे सहज जमले म्हणून त्यांचे नेतृत्व वादातीत आहे . तुमचे नेतृत्व निगर्वी हवे. त्यामुळेच रतन टाटा यशस्वी झाले. त्यांनी Nano कारचे स्वप्न पाहिले. ते प्रत्यक्षात उतरवून दाखविले. त्यामुळे सगळ्या कंपन्यांनी छोट्या कार बाजारात आणल्या. हा बदल घडून आणला तो Nano कारने. वेगळी अशी नवी वस्तू बाजारात आणणे हे महत्वाचे असते. नवी वस्तू पण सर्वात स्वस्त असा विचार त्यांनी दिला आणि सारे कार उद्योजक त्याच्या मागे धावत गेले कारण त्यांना नव्या बाजाराची जाणीव झाली.

तुमची इच्छाशक्ती ,तुमची आत्यंतिक आवड, तुमची निर्मिती क्षमता, तुमची ध्येयपूर्ती किंवा स्वप्नपूर्ती यासाठी चाललेली धडपड, त्यासाठी तुमचे झोकून देणे, हेच तुमच्या यशस्वी होण्याचे खरे भांडवल आहे. तुमची विचार क्षमता व कल्पनाशक्ती हे महत्वाचे भांडवल आहे. निवडलेला व्यवसाय हे माध्यम आणि तुमचे कर्म हाच खरा मार्ग आहे . ज्या व्यक्ती ह्याचा सतत पाठलाग करतात त्यांच्यासाठी परमेश्वरही त्यांच्या पाठीशी उभा राहतो. जे नैसर्गिक दृष्ट्या अनुचित व पर्यावरणाच्या दृष्टीने घातक आहे ते आर्थिक दृष्ट्या फार नुकसानीचे असते हे ही त्यांनी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे .

तुम्ही उडप्याचे हॉटेल पाहिले आहे काय ? ते चालविणे महाकठीण काम आहे, हे माहित आहे का ? ते हॉटेल चालविणे म्हणजे रोज तुमच्या मुलीचा लग्न समारंभ घडवून आणण्याइतके कठीण आहे. उद्योजक होणे असेच कठीण आहे असे गोपीनाथ ह्यांचे मत पटण्यासारखे आहे.

नुसते ध्येय समोर ठेऊन जगणे किंवा मार्ग क्रमणे महत्वाचे नाही. त्यासाठी आपणास दूरदृष्टी असावयास हवी. खरी दूरदृष्टी असते तीच माणसे व्यवसायात यशस्वी होतात. हेन्री फोर्ड , वॉल्ट डिस्ने, स्टीव्ह जॉब्स, बिल गेट्स ह्यानी उद्योगाला सुरुवात केली पण अनेकदा ते अयशस्वी झाले . पण त्यांना दूरदृष्टी होती. काय करावयाचे की ज्यामुळे क्रांतीकारक बदल घडून येतील ह्याची त्यांना स्पष्ट जाणीव होती. अशीच मंडळी काहीतरी भव्य दिव्य करून दाखवितात . उद्योजकाला उद्योग उभारण्यासाठी दूरदृष्टी असावी लागते, नजीकच्या काळापेक्षा भावी काळात उद्योग कसा वाढेल ह्याचा विचार महत्वाचा असतो . नजीकच्या काळातील समस्या सोडवताना दूरच्या काळातील विचार तेवढाच महत्वाचा असतो.हे ज्यांना जमते तेच यशस्वी होतात .

व्यावसायिक म्हणजे तो माणूस, जो संपत्तीची निर्मिती करतो. नवी वस्तू , नवा गिऱ्हाईक, नवी सेवा, नवा ग्राहक. नवे असणे, उपयुक्त असणे व ग्राहकाला हवेहवेसे वाटणे, हे ज्याला सहज जमते तो खरा व्यावसायिक. नवी कल्पना, नवी वस्तू पण कमी पैशात निर्मिती, नवी सहज उपलब्ध होणारी सेवा ह्या त्रि- सूत्रीवर व्यवसाय अवलंबून असतो. स्टीव्ह जॉब्सने I-POD ची निर्मिती करून क्रांतीकारक बदल घडवून आणला. बिल गेटसने नवी क्रांती घडवून आणली अर्थात त्यासाठीचे आवश्यक असलेले मनुष्यबळ त्यांनी उभे केले .

थॉमस एडिसन ने विद्युत दिव्याचा नुसता शोधच लावला नाही तर निर्मिती करून जगाला विद्युत्मय केले . सॅम वॉल्टन चे उदाहरण घ्या . " प्रत्येक दिवशी कमी किमतीत " ह्या संकल्पनेवर त्यांनी नवी बाजारपेठ उभी केली आणि खूप संपत्ती उभी केली. आपल्या अंबानींनी " सारी दुनिया मुठ्ठीमे" अशी घोषणा देऊन सामान्य माणसाना मोबाईल विकला. ही सर्व उदाहरणे हे दर्शवितात की उद्योजक हा महाविद्यालयात व्यवस्थापकीय शिक्षण घेऊन तयार होत नाही. त्यासाठी त्याला तशी आतून उर्मी असावी लागते . त्यासाठी आपण खूप बुद्धिमान असले पाहिजे असे नाही. परंतु आजूबाजूचे सर्व जाणून घेण्यासाठी उत्सुक असले पाहिजे . तेच महत्वाचे ज्ञान आत्मसात करता आले पाहिजे .

बहुतेक धंदे किंवा व्यवसाय अगदी सुरुवातीच्या काळातच बंद पडतात . जेंव्हा सहकारी एकमेकाला पूरक नसतात किंवा त्यांची विचार करण्याची पद्धती सारखी नसते व काम करण्याचे मार्ग भिन्न असतात तेंव्हा व्यवसाय बंद पडतात. पूरक सहकारी निवडणे फार महत्वाचे असते . तरच तणाव मुक्त व्यवसाय करता येतो. दोन किंवा दोन पेक्षा अधिक पार्टनर असतील तर कोणातरी एकाचे नेतृत्व मान्य करून व्यवसाय करता आला पाहिजे. दोन दोन नेतृत्व असतील तर व्यवसाय चालू शकत नाही. एका जहाजाला दोन कप्तान असू शकत नाहीत.

बरेच जण व्यवसाय / उद्योग सुरु करतांना म्हणतात, " मला नवा व्यवसाय सुरु करावयाचा आहे . माझ्या वरिष्ठांना त्याची काहींच कल्पना नाही. जर व्यवसाय यशस्वी होण्याची चिन्हे दिसली तरच मी नोकरीचा राजीनामा देईल ." असा विचार करणारे लोक उद्योजक होऊ शकत नाहीत. तुम्हाला जर खरे उद्योजक व्हायचे असेल तर हे लक्षात ठेवा की तुम्हाला स्वतःला झोकून देता आले पाहिजे. अर्थात त्यासाठी हालअपेष्टा सहन करण्याची तयारी हवी. तुम्ही तुमच्या जागेचे भाडे वेळेवर देऊ शकणार नाहीत. कर्मचार्यांना पगार देताना तुमची तारांबळ होईल. बायकोला साडी घेण्यासाठी तुमच्याजवळ पैसे नसतील. मुलांची महागडी शिक्षण फी भरण्यासाठी त्रास होईल. अशा असंख्य अडचणीना तोंड द्यावे लागेल. ह्या आर्थिक समस्या सोडवण्यासाठी नवे मार्ग शोधावे लागतील. ते सहज जमते, प्रयत्न करावे लागतात . पण त्यासाठी तुमची झोप उडालेली असेल, असे जेंव्हा घडेल तेंव्हाच तुम्ही तावूनसुलाखून निघाल. निसर्ग जसा अडचणी निर्माण करतो तसाच अडचणीवर मात करण्यासाठी मेंदूला चालनाशक्ती देतो. त्या शक्तीचा उपयोग करता आला पाहिजे.

नवा उद्योग किंवा व्यवसाय उभा करतांना अडचणीचा डोंगर उभा राहणारच. त्या अडचणीवर मात करतानाच तुम्ही घडत जाल. नदीचा गुणधर्म वाहणे आणि समुद्राकडे धावणे. तुम्ही नदीसारखे असाल तर दगड धोंड्यावर मात करून वाहत राहणार व शेवटी समुद्राला मिळणार म्हणजेच यशस्वी होणार. यशाचा समुद्र तुमची वाट पाहत असेल हे लक्षात ठेवा. तुमच्यामध्ये दुर्दम्य इच्छाशक्ती हवी . प्रचंड उत्साह हवा. मग यशाची शिखरे तुमचीच.

सगळ्या लढाया ह्या प्रथम मनाच्या अवकाशात लढल्या जातात. हे लक्षात असू देणे महत्वाचे आहे. आपल्याला आजूबाजूच्या सिमीत अवकाशाची कल्पना असलेली बरी. जेंव्हा आपण निर्णय घेत नाही तेंव्हाच आपण अपयशाच्या दिशेने वाटचाल करतो.हे ही लक्षात असू द्यावे.

धंदा करावयाचा असतो तो " नफा " मिळवण्यासाठी. "नफा" हा धंदा करणाऱ्यासाठी पवित्र मंत्र आहे. ते मान्य नसेल तर ह्यात पडू नका. नफा असेल तरच धंदा जगेल. तोटा कमी करणे ही धंद्याची पहिली पायरी. सतत तोटाच होत असेल तर धंदा बंद करणे ही महत्वाची दुसरी पायरी.
आपल्याला यश मिळू लागले की लोक आपल्याला जेवायला या असे आमंत्रण देतात. तेंव्हा हे लक्षात असू द्यावे की कोणीही ,कधीही फुकट जेवायला बोलवीत नसते. लोकांना ओळखता आले पाहिजे.

कोणतीही गोष्ट पूर्ण करावयाची असेल तर सर्वात प्रथम त्यासाठी कोणत्या दिवसापर्यंत पूर्ण करावयाची हेच प्रथम निश्चित करा. मनामध्ये तो दिवस पक्का करा. हा निर्णय अतिशय महत्वाचा आहे. डेडलाईन महत्वाची असते . तरच गोष्टी साध्य होतील.

व्यवस्थापकीय शिक्षण ठीक. पण जे शिकवले जाते ते सारेच उपयोगी पडते असे नाही. प्रत्यक्ष व्यावसायिक जीवनात वेगळेच मार्ग निवडावे लागतो. नुसत्या पुस्तकी शिक्षणाचा फारसा उपयोग होत नाही.

अंटार्टिका मोहिमेसाठी एक जाहिरात देण्यात आली होती . ती अशी ....
" अतिशय धोकादायक मोहिमेसाठी माणसे हवीत. अर्ज करा. खूप कमी पगार, मरणाची थंडी असलेला प्रदेश, सहा सहा महिने रात्रीचे काम, सतत अडचणीशी सामना, निसर्गाशी युद्ध, जिवंत परत येण्याची कमी शक्यता परंतु यशस्वी झालात तर जागतिक सन्मान नक्कीच ."
HAZARDOUS JOURNEY : ANTARCTICA

अशी जोखीम घेणारी माणसे किती असतात ? उद्योगात किंवा व्यवसायात अशीच जोखीम असते . तशी जोखीम घेणार असाल तरच उद्योजक होता येईल. बघा जमते का ?